Zapewnienie mieszkańcom bezpieczeństwa zdrowotnego pozostaje jednym z kluczowych zadań Powiatu Janowskiego. Równie istotnym obowiązkiem samorządu jest jednak odpowiedzialne i racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, zwłaszcza w okresie rosnących kosztów funkcjonowania ochrony zdrowia oraz realnych zagrożeń dla stabilności finansowej szpitali powiatowych.
W ostatnim czasie w przestrzeni publicznej pojawiły się pytania dotyczące funkcjonowania aptek w porze nocnej. Warto zatem przedstawić pełny kontekst prawny, finansowy i organizacyjny, w jakim funkcjonują dziś dyżury aptek – oraz wyjaśnić, dlaczego odpowiedzialność za ich finansowanie nie powinna być po raz kolejny przerzucana na powiaty.
Zmiany ustawowe – odejście od automatycznych dyżurów całodobowych
Organizacja dyżurów aptek w porze nocnej i w dni wolne od pracy została w ostatnich latach wprost uregulowana przepisami ustawowymi. Zmiany te miały na celu odejście od modelu, w którym samorządy powiatowe były zobowiązane do zapewniania całodobowych dyżurów aptek niezależnie od rzeczywistego zapotrzebowania mieszkańców.
Obecne regulacje zakładają, że:
- dyżury aptek powinny być ustalane na podstawie analizy potrzeb zdrowotnych ludności,
- zakres dyżurów nie musi obejmować całodobowej pracy aptek,
- finansowanie dyżurów wykraczających poza minimum ustawowe nie jest elementem systemu finansowania świadczeń zdrowotnych.
Oznacza to, że decyzje w tym zakresie muszą uwzględniać zarówno realne potrzeby pacjentów, jak i konsekwencje finansowe dla budżetów samorządowych.
Zabezpieczenie pacjentów w porze nocnej – rola SOR i NiŚOZ
Na terenie Powiatu Janowskiego potrzeby zdrowotne mieszkańców poza standardowymi godzinami pracy placówek są zabezpieczane przez system ochrony zdrowia, w szczególności przez:
- Nocną i Świąteczną Opiekę Zdrowotną,
- Szpitalny Oddział Ratunkowy działający w ramach SP ZZOZ w Janowie Lubelskim.
Jednostki te dysponują lekami ratującymi życie oraz zapewniają pomoc medyczną w przypadkach wymagających pilnej interwencji. Oznacza to, że pacjenci nie pozostają bez opieki, nawet jeśli apteki nie funkcjonują całodobowo.
Dane przekazane przez SP ZZOZ potwierdzają skuteczność tego systemu. W okresie od 1 stycznia do 10 grudnia 2025 roku:
- z porad Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej skorzystało 679 pacjentów,
- Szpitalny Oddział Ratunkowy zaopatrzył i odesłał do domu 583 pacjentów.
Dane te potwierdzają, że w sytuacjach nagłych pacjenci uzyskują niezbędną pomoc bez konieczności korzystania z całodobowych dyżurów aptek.
Analiza oparta na danych, nie na założeniach
W 2024 roku Powiat Janowski przeprowadził analizę poziomu zaspokojenia potrzeb ludności w zakresie dostępności aptek w porze nocnej i w dni wolne od pracy. Analiza została opracowana w oparciu o dane przekazane przez:
- SP ZZOZ w Janowie Lubelskim,
- Narodowy Fundusz Zdrowia (liczba zrealizowanych recept),
- apteki ogólnodostępne działające na terenie powiatu.
Wnioski były jednoznaczne: zapotrzebowanie na usługi apteczne po godz. 22.00 jest bardzo niskie, a skala realizowanych w tym czasie recept nie uzasadnia utrzymywania całodobowych dyżurów finansowanych z budżetu powiatu.
Koszty dyżurów a odpowiedzialność finansowa
Ewentualne wprowadzenie całodobowych dyżurów aptek w 2026 roku oznaczałoby dla Powiatu Janowskiego dodatkowy wydatek w wysokości 573 764,31 zł rocznie, czyli średnio 47 813,69 zł miesięcznie.
Koszty te wynikają wprost z obowiązujących przepisów – stawka za jedną godzinę dyżuru nocnego apteki wynosi 3,5% przeciętnego ryczałtowego wynagrodzenia miesięcznego. Mechanizm ten powoduje, że:
- koszt naliczany jest za każdą godzinę dyżuru, niezależnie od liczby pacjentów,
- powiat finansowałby wyłącznie gotowość apteki, a nie rzeczywiście udzielane świadczenia,
- wydatki te miałyby charakter stały i trudny do ograniczenia.
W sytuacji, gdy NFZ finansuje świadczenia zdrowotne udzielane w porze nocnej, przenoszenie kosztów dyżurów aptek na samorządy prowadzi do niespójności systemu ochrony zdrowia.
Interwencje na szczeblu centralnym
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania, Zarząd Powiatu w Janowie Lubelskim podejmował działania zmierzające do rozwiązania problemu na poziomie systemowym.
W 2024 roku powiat zwracał się m.in. do:
- Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska,
- Ministra Zdrowia,
- Wojewody Lubelskiego,
- Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia,
z prośbą o pochylenie się nad kwestią finansowania nocnych dyżurów aptek oraz rozważenie zmian umożliwiających ich finansowanie ze środków centralnych.
W odpowiedzi Narodowy Fundusz Zdrowia jednoznacznie wskazał, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości zwiększenia finansowania nocnych dyżurów aptek. Również stanowisko Ministerstwa Zdrowia potwierdziło, że skala zapotrzebowania pacjentów na usługi farmaceutyczne w porze nocnej nie uzasadnia rozszerzania finansowania ponad minimum określone w ustawie.
Odpowiedzialność systemowa, nielokalne przerzucanie się argumentami
W debacie publicznej pojawiają się różne pytania i postulaty – w tym także interpelacje radnych – dotyczące dostępności aptek. Są one naturalnym elementem funkcjonowania samorządu. Jednak podejmowanie decyzji musi opierać się na przepisach prawa, rzetelnych analizach oraz odpowiedzialności za finanse publiczne.
Zapewnienie dostępności leków w porze nocnej jest elementem systemu ochrony zdrowia, a nie wyłącznie zadaniem powiatów. Przenoszenie tej odpowiedzialności – wraz z kosztami – na samorządy, w sytuacji, gdy finansowanie świadczeń zdrowotnych pozostaje w gestii instytucji centralnych, prowadzi do dalszego obciążania lokalnych budżetów kosztem innych kluczowych zadań publicznych, w tym funkcjonowania szpitala powiatowego.
Zdrowie mieszkańców i odpowiedzialność wspólna
Zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców Powiatu Janowskiego leży nam głęboko na sercu i pozostaje jednym z najważniejszych priorytetów samorządu. Podejmując decyzje w zakresie organizacji ochrony zdrowia, zawsze kierujemy się dobrem pacjentów, ich realnymi potrzebami oraz odpowiedzialnością za stabilność całego systemu. Jednocześnie prosimy o zrozumienie i wyrozumiałość wobec uwarunkowań prawnych i finansowych, w jakich funkcjonują dziś samorządy.
Warto także podkreślić znaczenie tzw. odpowiedzialności cywilnej, rozumianej jako świadome i rozsądne dbanie o własne bezpieczeństwo zdrowotne. Każdy z nas – na miarę swoich możliwości – powinien posiadać w domu podstawowe leki i środki medyczne, niezbędne w nagłych, lecz niekrytycznych sytuacjach, zwłaszcza w porze nocnej czy w dni wolne od pracy. Takie podejście zwiększa bezpieczeństwo indywidualne, odciąża system ochrony zdrowia i pozwala skupić jego zasoby tam, gdzie są one naprawdę niezbędne – w stanach nagłych i zagrożenia życia.
Odpowiedzialność za zdrowie publiczne jest wspólnym zadaniem: instytucji państwowych, samorządów oraz samych mieszkańców. Tylko w takim modelu możliwe jest utrzymanie stabilnego, skutecznego i sprawiedliwego systemu ochrony zdrowia.
Dokumenty źródłowe Poniżej artykułu zamieszczone zostały skany pism oraz odpowiedzi instytucji centralnych, które Powiat Janowski otrzymał w sprawie finansowania nocnych dyżurów aptek. Dokumenty te w pełni potwierdzają przedstawione wyżej stanowisko oraz uwarunkowania prawne i finansowe.
Tomasz Krzysztoń; grafika: archiwum Starostwa Powiatowego
