Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontroluje dziś przedsiębiorców rzadziej niż kilka lat temu, ale częściej wykrywa nieprawidłowości. To efekt skutecznej analizy danych i typowania do kontroli tych podmiotów, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe. Od stycznia do sierpnia pracownicy ZUS przeprowadzili prawie 1,2 tys. kontroli płatników składek z województwa lubelskiego. W przeszło tysiącu przypadków wykryli nieprawidłowości, co oznacza skuteczność na poziomie 88 procent. Łączny skutek finansowy tych działań w regionie wyniósł 11,1 mln zł. To przede wszystkim nieprawidłowo naliczone składki na ubezpieczenia społeczne – 10,4 mln zł. Kolejne 0,7 mln zł wynika ze źle naliczonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Mniej kontroli, więcej efektów
W 2017 roku ZUS przeprowadził w całej Polsce 60 tys. kontroli. W kolejnych latach Zakład doskonalił analizę ryzyka, by lepiej typować płatników do sprawdzenia i częściej trafiać tam, gdzie faktycznie może spodziewać się naruszeń prawa. Teraz kontroli jest dwa razy mniej. Tymczasem skuteczność wzrosła – od 65 proc. w 2017 roku do ponad 90 proc. dziś.
– Dane za osiem miesięcy 2026 roku pokazują, że analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności. Działania kontrolne koncentrują się przede wszystkim tam, gdzie ryzyko wystąpienia nieprawidłowości jest największe – mówi Szymon Kasprowski, główny inspektor kontroli ZUS.
ZUS korzysta przy tym z danych zgromadzonych w swoich systemach, a także informacji z innych rejestrów publicznych.
To trafia pod lupę ZUS
ZUS najczęściej wykrywa u płatników nieprawidłowości w łączeniu różnych tytułów do ubezpieczeń i wykorzystywaniu niewłaściwych umów, które mają obniżyć składki. Zakład zwraca szczególną uwagę na rynek pracy platformowej, gdzie pojawiają się skomplikowane modele zatrudnienia. Pod lupę bierze też branże, w których jest duża rotacja pracowników i częste są umowy cywilnoprawne. W ostatnim czasie inspektorzy ujawnili najwięcej nieprawidłowości w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z pośrednictwem pracy i usługach ochrony.
Kontrole chronią ubezpieczonych
Kontrole płatników składek chronią nie tylko środki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale przede wszystkim interesy samych ubezpieczonych. Prawidłowo opłacone składki wpływają na wysokość świadczeń w razie choroby, dłuższej niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej. Kontrole obejmują między innymi prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń i innych obowiązków ubezpieczeniowych.
Małgorzata Korba – rzecznik ZUS w województwie lubelskim